ดาวเคราะห์เดือนนี้ (กุมภาพันธ์ 2552)
1 กุมภาพันธ์ 2552 วรเชษฐ์ บุญปลอด
ดาวพุธ อยู่บนท้องฟ้าทิศตะวันออกในเวลาเช้ามืดต่อเนื่องมาจากปลายเดือนมกราคม ขณะนี้ดาวพุธอยู่ในกลุ่มดาวคนยิงธนู ย้ายเข้าสู่กลุ่มดาวแพะทะเลในกลางเดือนนี้ มันกำลังเคลื่อนห่างออกจากดวงอาทิตย์พร้อมกับความสว่างที่เพิ่มขึ้น เดือนกุมภาพันธ์นี้นับได้ว่าเป็นช่วงเวลาที่สังเกตดาวพุธได้ดีที่สุดช่วงหนึ่งของปี 2552 ปัจจัยหนุนนอกเหนือจากสภาพภูมิอากาศของเดือนนี้ คือ มันจะทำมุมห่างจากดวงอาทิตย์มากที่สุดในวันที่ 14 กุมภาพันธ์ นับเป็นเวลาประมาณหนึ่งสัปดาห์ก่อนที่ดาวพุธจะผ่านตำแหน่งไกลดวงอาทิตย์ที่สุด (aphelion) ในวงโคจรรูปวงรีรอบดวงอาทิตย์ ดาวพุธจึงมีมุมห่างจากดวงอาทิตย์มากพอที่จะเห็นมันอยู่สูงเหนือขอบฟ้าพอสมควรก่อนที่ความสว่างของท้องฟ้าจะกลบแสงดาวพุธ
เช้ามืดวันที่ 24 กุมภาพันธ์ ดาวพุธจะเข้าใกล้ดาวพฤหัสบดีที่ระยะห่าง 0.7° จากนั้นอยู่ใกล้ดาวอังคารในเช้ามืดวันที่ 2 มีนาคม ด้วยระยะใกล้กว่าตอนที่มันผ่านใกล้ดาวพฤหัสบดีอยู่เล็กน้อย ตลอดเดือนนี้กล้องโทรทรรศน์จะเห็นดาวพุธมีขนาดเล็กลงจาก 8.8 พิลิปดา ไปอยู่ที่ 5.7 พิลิปดา ขณะที่พื้นที่ด้านสว่างเพิ่มขึ้นจาก 29% ไปอยู่ที่ 78% โดยสว่างครึ่งดวงในวันที่ 9 กุมภาพันธ์
ดาวศุกร์ (โชติมาตร -4.8) อยู่ในกลุ่มดาวปลา ปรากฏเป็น "ดาวประจำเมือง" บนท้องฟ้าทิศตะวันตกในเวลาหัวค่ำ ดาวศุกร์มีมุมเงยต่ำลงทีละน้อย และเคลื่อนที่ไปทางขวามือมากยิ่งขึ้นเมื่อเทียบตำแหน่งในเวลาเดียวกันของแต่ละวัน สองคืนสุดท้ายของเดือนกุมภาพันธ์ ดวงจันทร์เสี้ยวมาอยู่ใกล้ดาวศุกร์ด้วยระยะห่างประมาณ 6°-7° ตลอดเดือนกุมภาพันธ์ ดาวศุกร์เคลื่อนเข้าใกล้โลกมากขึ้นและมีขนาดใหญ่ขึ้นอย่างรวดเร็วจาก 30.0 พิลิปดาในวันแรกของเดือน ไปอยู่ที่ 44.8 พิลิปดาในวันสุดท้ายของเดือน กล้องโทรทรรศน์ส่องเห็นดาวศุกร์สว่างเป็นเสี้ยว ความสว่างของดาวศุกร์สูงที่สุดในเดือนนี้ก่อนจะลดลง อย่างไรก็ตาม มันยังคงเป็นดาวเคราะห์ที่สว่างเด่นสะดุดตามากที่สุดบนท้องฟ้า
ดาวอังคาร (โชติมาตร +1.3) เริ่มเคลื่อนห่างออกจากแสงสว่างของดวงอาทิตย์ในราวกลางเดือนกุมภาพันธ์ และปรากฏบนท้องฟ้าเวลาเช้ามืดก่อนดวงอาทิตย์ขึ้น วันที่ 18 กุมภาพันธ์ ดาวอังคารอยู่ใกล้ดาวพฤหัสบดีด้วยระยะห่างประมาณ 0.6° แต่อาจสังเกตได้ค่อนข้างยากเพราะอยู่ต่ำใกล้ขอบฟ้า มีมุมเงยไม่เกิน 10° ในเวลาที่ท้องฟ้าเริ่มสว่าง
ดาวพฤหัสบดี (โชติมาตร -1.9) หลังจากเข้าใกล้ดวงอาทิตย์จนไม่สามารถสังเกตเห็นได้ กลางเดือนกุมภาพันธ์จะเริ่มเห็นดาวพฤหัสบดีบนท้องฟ้าเวลาเช้ามืด และเป็นช่วงที่ดาวพฤหัสบดีจะผ่านใกล้ดาวอังคารกับดาวพุธในวันที่ 18 และ 24 กุมภาพันธ์ ตามลำดับ เช้ามืดวันจันทร์ที่ 23 กุมภาพันธ์ ดวงจันทร์จะบังดาวพฤหัสบดี แม้ว่าดาวพฤหัสบดีสว่างจนสามารถมองเห็นได้ด้วยตาเปล่า แต่การสังเกตด้วยกล้องโทรทรรศน์น่าจะเห็นได้ชัดเจนกว่า เพราะปรากฏการณ์เกิดขึ้นในช่วงที่ดวงจันทร์และดาวพฤหัสบดีอยู่ต่ำใกล้ขอบฟ้า ประกอบกับท้องฟ้าที่เริ่มสว่างขึ้นแล้ว
ดาวเสาร์ (โชติมาตร +0.8) อยู่ในกลุ่มดาวสิงโต ต้นเดือนกุมภาพันธ์ดาวเสาร์ขึ้นเหนือขอบฟ้าตั้งแต่เวลาประมาณ 5 ทุ่ม ปลายเดือนขึ้นเหนือขอบฟ้าเร็วขึ้นอีกสองชั่วโมง เช้ามืดวันที่ 15 กุมภาพันธ์ ดวงจันทร์สว่างค่อนดวงอยู่ใกล้ดาวเสาร์ด้วยระยะเชิงมุมประมาณ 8° หากส่องดูดาวเสาร์ผ่านกล้องโทรทรรศน์จะเห็นวงแหวนดาวเสาร์เกือบเป็นเส้นตรง เนื่องจากระนาบวงแหวนกำลังจะตัดกับระนาบวงโคจรโลกในปีนี้ เป็นเหตุผลหนึ่งที่ทำให้ดาวเสาร์มีความสว่างลดลงเมื่อเทียบกับปีก่อน ๆ
ดาวยูเรนัส (โชติมาตร +5.8) และดาวเนปจูน (โชติมาตร +7.9) อยู่ในกลุ่มดาวคนแบกหม้อน้ำและกลุ่มดาวแพะทะเล ตามลำดับ เดือนนี้ดาวเนปจูนอยู่ใกล้ดวงอาทิตย์ ส่วนดาวยูเรนัส แม้ว่าจะยังอยู่บนท้องฟ้าเวลาหัวค่ำ แต่ก็เคลื่อนลงต่ำมากแล้ว จึงสังเกตได้ยาก
ดวงจันทร์ สัปดาห์แรกของเดือนเป็นข้างขึ้น ดวงจันทร์สว่างครึ่งดวงในวันที่ 3 กุมภาพันธ์ จากนั้นจะเต็มดวงในคืนวันที่ 9 กุมภาพันธ์ 2552 ซึ่งตรงกับวันมาฆบูชา เกิดจันทรุปราคาเงามัว ทำให้ดวงจันทร์สลัวลงเล็กน้อย แต่ยังคงเห็นเต็มดวงอยู่ตลอดคืน ดวงจันทร์ผ่านใกล้ดาวเสาร์ในวันที่ 11 กุมภาพันธ์ แล้วสว่างครึ่งดวงในเช้ามืดวันที่ 17 กุมภาพันธ์
วันที่ 18 กุมภาพันธ์ ดวงจันทร์เข้าบังดาวแอนทาเรสในกลุ่มดาวแมงป่อง สังเกตได้ดีในช่วงที่ดาวแอนทาเรสออกมาจากด้านมืดของดวงจันทร์ในเวลาประมาณตี 2 เช้ามืดวันที่ 23 กุมภาพันธ์ ดวงจันทร์จะเคลื่อนไปอยู่ใกล้ดาวเคราะห์สามดวง ได้แก่ ดาวอังคาร ดาวพุธ และดาวพฤหัสบดี ที่น่าสนใจ คือ ดวงจันทร์จะบังดาวพฤหัสบดีให้เห็นได้ในช่วงที่ท้องฟ้าเริ่มสว่าง วันที่ 25 กุมภาพันธ์ เป็นวันเดือนดับ ถัดมาอีกหนึ่งวันน่าจะเริ่มเห็นจันทร์เสี้ยวปรากฏบนท้องฟ้าทิศตะวันตกในเวลาพลบค่ำ จากนั้นดวงจันทร์จะอยู่ใกล้ดาวศุกร์ในช่วง 2 วันสุดท้ายของเดือน-->